نکات کلیدی:
· متیلن بلو به عنوان یک درمان سلامتی محبوبیت یافته است.
· تحقیقات محدود نشان می‌دهند که ترکیب آن با «درمان فتودینامیک» می‌تواند برای زخم‌های مزمن مفید باشد و در برخی موارد، بهبود کامل زخم مشاهده شده است.
۷ نوامبر ۲۰۲۶ – بر اساس یک مطالعه مروری، «درمان فتودینامیک با متیلن بلو» (روشی که در آن از رنگ متیلن بلو حساس به نورِ و نور قرمز استفاده می‌شود) با نتایج مطلوب در بهبود زخم، به ویژه در زخم‌های پای دیابتی، همراه بوده است.
دکتر میشل پاولیس، دانشیار پوست در دانشگاه دوک، اظهار داشت: «متیلن بلو در سال‌های اخیر، به ویژه به دلیل ادعاهای مربوط به خواص ضد پیری و استفاده روزافزون در حوزه سلامت و تندرستی، توجه فزاینده‌ای را به خود جلب کرده است. با این حال، بسیاری از این ادعاها هنوز اثبات نشده‌اند و نگرانی‌هایی درباره محصولات نظارت نشده مطرح شده است. هدف ما بررسی یک کاربرد بسیار متفاوت و خاص از درمان فتودینامیک متیلن بلو برای بهبود زخم‌های پوستی و درک بهتر شواهد بالینی موجود بود.»
دکتر پاولیس افزود: محققان در جستجوی مطالعات مربوط به درمان هرگونه بیماری پوستی با این روش، دریافتند که «بهبود زخم» حوزه‌ای است که بیشترین حمایت علمی را از این روش دریافت کرده است.
وی گفت: «متیلن بلو در این زمینه به دلیل ویژگی‌های حساسیت‌زایی به نور (Photosensitizing) و خواص ضد میکروبی بسیار جالب توجه است. مکانیسم بهبود زخم در این روش به این صورت است که متیلن بلو به عنوان یک ماده حساس به نور در محل زخم قرار گرفته و پس از تابش نور قرمز، انرژی را جذب کرده و آن را به اکسیژن موجود در بافت منتقل می‌کند. این انتقال انرژی باعث تولید گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) می‌شود که با ایجاد استرس اکسیداتیو، دیواره سلولی باکتری‌ها و عوامل عفونی را تخریب کرده و محیط زخم را از میکروب‌ها پاکسازی می‌کنند. علاوه بر نابودی عوامل بیماری‌زا، این فرآیند با تحریک پاسخ‌های بیولوژیک سلولی، می‌تواند به فعال‌سازی سیستم ایمنی و تسریع روند بازسازی بافت و رگ‌زایی در زخم‌های مزمن کمک کند.» او افزود: با این حال، مقالات بالینی موجود به طرز غافلگیرکننده‌ای محدود بود و تنها هفت مطالعه شامل ۱۰۲ بیمار یافت شد.
از میان این هفت مطالعه، چهار مورد به بررسی متیلن بلو برای زخم‌های پای دیابتی (۹۲ بیمار) و سه مورد به بررسی زخم‌های عفونی مزمن (۱۰ بیمار) پرداخته بودند. پنج مطالعه از نوع تک‌گروهی (Single-arm) و دو مطالعه از نوع کارآزمایی کنترل‌نشده غیرتصادفی بودند. یافته‌ها در مجله JAAD Reviewsمنتشر شده است.
طبق این مطالعۀ مروری، غلظت متیلن بلو در پنج مطالعه برای کاربردهای موضعی و داخل ضایعه ۱ درصد و در دو آزمایش دیگر ۰.۰۱ درصد بود. منابع نوری مورد استفاده در مطالعات، دیودهای ساطع‌کننده نور (LED) یا لیزرهای نیمه‌رسانای کم‌توان با طول موج حدود ۶۳۵ تا ۶۶۰ نانومتر بودند که مقداری انرژی بین ۲.۶ تا ۱۲۰ ژول بر سانتی‌متر مربع را در میانگین ۹ جلسه (با فواصل ۲ روزه تا یک هفته‌ای) به زخم تحویل می‌دادند.
نتایج نشان داد که بهبود کامل زخم در یک سری موردی از دو زخم عفونی شدید در اندام تحتانی، یک سری موردی آینده‌نگر از پنج زخم عفونی و یک کارآزمایی کنترل‌نشده غیرتصادفی بر روی ۵۷ بیمار مبتلا به زخم پای دیابتی درجه ۳، رخ داده است.
در سایر مطالعات مربوط به زخم‌های دیابتی، نتایج نشان‌دهندۀ کاهش ۳۶ تا ۷۵ درصدی مساحت زخم با استفاده از درمان فتودینامیک متیلن بلو بود. در تنها مطالعه‌ای که درمان متیلن بلو را با مراقبت‌های استاندارد در زخم‌های دیابتی مقایسه کرد، کاهش مساحت زخم در گروه متیلن بلو نسبت به گروه کنترل، مقدار بیشتری بود (۳۸.۶٪ در مقابل ۱۰.۸٪؛ با مقدار Pبرابر ۰.۰۳).
هیچ عارضۀ جانبی جدی در مطالعات گزارش نشده است، هرچند برخی از شرکت‌کنندگان دچار تغییر رنگ موقت پوست به رنگ آبی یا تغییر رنگ ادرار شدند.
دکتر پاولیس گفت: «ما از میزان بهبود زخم‌های گزارش شده در برخی از زخم‌های مزمن بسیار چالش‌برانگیز، از جمله گزارش‌های مربوط به بهبود کامل در برخی بیماران، شگفت‌زده شدیم. با توجه به اینکه درمان زخم‌های پای دیابتی و سایر زخم‌های عفونی مزمن چقدر می‌تواند دشوار باشد، این یافته‌ها حوزه‌ای نویدبخش را برجسته می‌کنند که نیازمند تحقیقات بیشتر است.»
با توجه به اینکه داده‌های فعلی نشان‌دهنده تنوع زیاد در پروتکل‌های درمانی است، دکتر پاولیس امیدوار است پروتکل‌های درمانی برای فتودینامیک متیلن بلو استانداردسازی شوند. برای مثال، هیچ مطالعه‌ای اثربخشی غلظت‌های مختلف متیلن بلو را با هم مقایسه نکرده و دوره پیگیری در آزمایش‌ها از ۱ تا ۳۶ ماه متغیر بوده است.
دکتر پاولیس در پایان گفت: «تنوع در پروتکل‌های درمانی و تعداد محدود مطالعات کنترل‌شده، تعیین میزان اثربخشی درمان فتودینامیک متیلن بلو در مقایسه با درمان‌های فعلی زخم را دشوار می‌کند. برای تعیین اثربخشی قطعی، مشخص کردن پارامترهای بهینه درمانی و ارزیابی نتایج طولانی‌مدت، به کارآزمایی‌های بالینی بزرگتر و با طراحی دقیق‌تر، نیاز داریم.»
منبع:
https://www.healio.com/news/dermatology/20261027/methylene-blue-heals-challenging-diabetic-foot-ulcers-chronic-wounds